HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN
Het Münsterland beschikt over een grote capaciteit voor de opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen en over jarenlange expertise op het gebied van windenergie, fotovoltaïsche energie en bio-energie. Bedrijven, onderzoeksinstellingen en regionale netwerken houden zich bovendien bezig met onderwerpen als waterstof, energiesystemen en de circulaire economie. Daarmee biedt de regio talrijke aanknopingspunten voor bedrijven die werken aan nieuwe energie- en grondstoffensystemen of die dergelijke technologieën toepassen.
De regionale elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare energiebronnen komt overeen met ongeveer 68 procent van het elektriciteitsverbruik in het Münsterland. In sommige districten ligt dit aandeel nog hoger: in het district Borken overtreft de hernieuwbare elektriciteitsopwekking rekenkundig het regionale elektriciteitsverbruik (106 procent). Ook de districten Coesfeld (75 procent), Steinfurt (73 procent) en Warendorf (61 procent) behalen hoge percentages.
Verschillende technologieën dragen bij aan de opwekking van hernieuwbare elektriciteit. Windenergie levert met 56 procent het grootste aandeel, gevolgd door fotovoltaïsche energie met 25 procent en biomassa met 18 procent. Daarmee beschikt het Münsterland over een breed opgezette opwekkingsstructuur en tegelijkertijd over economische en technologische expertise op het gebied van hernieuwbare energie.
Voor bedrijven zijn daarbij niet alleen de productiecapaciteiten van belang. Regionale projecten, bedrijven, onderzoeksinstellingen en netwerken bieden aanknopingspunten voor samenwerking op het gebied van hernieuwbare energie, waterstof, energiesystemen en de circulaire economie.
BatteryCity Münster: Europa's hotspot voor batterijtechnologie
Münster ontwikkelt zich tot een internationaal verbonden onderzoeks- en productielocatie voor batterijtechnologieën. Met het Fraunhofer-instituut Forschungsfertigung Batteriezelle (FFB), het MEET-batterijonderzoekscentrum van de Universiteit van Münster, het Helmholtz-instituut Münster en het IWARU-instituut aan de Hogeschool Münster beschikt de locatie over expertise in de gehele waardeketen van batterijen – van materiaal- en celonderzoek via productie- en opschalingsprocessen tot toepassing en recycling. Het cluster wordt ondersteund door de Technologieförderung Münster GmbH, die de coördinatie op zich neemt en nauw samenwerkt met het bedrijfsleven, de wetenschap en de politiek.
Het doel is om het Münsterland strategisch te positioneren als internationale innovatie- en productielocatie voor batterijtechnologieën – met name op het gebied van elektromobiliteit, stationaire opslagoplossingen en decentrale energieconcepten.
Er wordt bijzondere nadruk gelegd op de overdracht van onderzoek naar industriële toepassingen. Bij Fraunhofer FFB kunnen nieuwe productieprocessen worden ontwikkeld, getest en opgeschaald tot een schaal die aansluit bij de industriële praktijk. Bedrijven vinden hiermee concrete aanknopingspunten voor onderzoek, ontwikkeling, proefprojecten en samenwerkingsverbanden.
Er ontstaat ook nieuwe infrastructuur: met BATTL³ worden extra kantoor-, laboratorium- en ontwikkelingsruimtes gecreëerd voor bedrijven uit de sectoren batterijen, energieopslag en aanverwante technologieën. De oplevering staat gepland voor eind 2027.
Een concreet voorbeeld van de koppeling tussen energie- en batterijtechnologie is de energievoorziening van de FFB PreFab: Via een stroomafnameovereenkomst wordt sinds november 2025 jaarlijks 6,36 GWh regionaal opgewekte fotovoltaïsche stroom geleverd vanuit een nabijgelegen agri-PV-installatie.
BatteryCity Münster bundelt deze competenties en brengt onderzoeksinstellingen, bedrijven en start-ups met elkaar in contact. Hierdoor krijgen bedrijven toegang tot onderzoeksinfrastructuur, technologische expertise en samenwerkingspartners binnen het batterij-ecosysteem.
Ontdek BatterCity Münster
- Geopend in 2009, verhuizing naar de MEET-Arkaden in 2011
- Sinds 2013 onafhankelijke instelling van de Universiteit van Münster
- >120 projecten
- Onderzoeksprioriteiten:
- Materialen (actieve en inactieve materialen)
- Celsystemen (cel- en celontwerp, veroudering, veiligheid)
- Analytica en milieu (materiaalkarakterisering, recycling en tweede leven, methodologieontwikkeling)
- Opgericht in 2014 door FZ Jülich, de Universiteit van Münster en RWTH Aachen University.
- Officieel gelanceerd in 2015 als onderdeel van het Instituut voor Energie- en Klimaatonderzoek (IEK) bij FZ Jülich (IEK-12/HI MS).
- Nieuw gebouw direct naast MEET (lancering in 2022, oplevering in 2025).
- Onderzoeksfocus:
- Vaste, vloeibare, polymeer- en hybride elektrolyten.
- Interfaces. Theorie en modellering.
- Tot 820 miljoen euro voor de bouw en uitrusting van de fabriek
- Meer dan 200 batterij-experts (inclusief partners)
- Innovatiemodules voor startende en technologie-georiënteerde bedrijven en projecten
- Open batterijfabriek voor onderzoek naar innovatieve productieprocessen
- Elektrodeproductie (mengen, coaten, drogen, kalanderen, snijden)
- Assemblage van cellen (wikkelen, lassen, behuizing, vullen van elektrolyten)
- Gieten (laden/ontladen, verouderen, ontgassen)
FFB-werkruimte - sinds 2011
- 430 m² incl. cleanroom
- 50 MWh/a (elektrode)
FFB PreFab - 2024
- 3.000 m²
- 200 MWh/a (elektrode)
FFB Fab - 2027
- 20.000 m²
- 6,8 GWh/a (elektrode)
- 3x200 MWh/a (celassemblage)
Werkgroep hulpbronnen
- Circulaire economie en batterijrecycling
- Technisch centrum sinds 2008 met een oppervlakte van ongeveer 850 m²Laboratorium en semi-industriële proeven
- Diverse shredderinstallaties voor batterijrecycling
Onderzoeksfocus in de batterijsector: mechanische verwerking (shredderen)
- Automatisering van de ontmanteling van LIB's en packs
- Sensorgestuurde verwerking van LIB's
- Natte verwerkingsmethoden
IWARU - Instituut voor Infrastructuur - Water - Hulpbronnen - Milieu - Hogeschool Münster
Biomassa in het Münsterland: energie uit regionale materiaalstromen
Landbouw en bio-energie zijn in het Münsterland nauw met elkaar verbonden. In de regio zijn meer dan 200 agrarische biogasinstallaties in bedrijf met een elektrisch vermogen van ongeveer 100 MW. Daarmee beschikt het Münsterland over een uitgebreide bestaande infrastructuur en jarenlange ervaring met de productie en het gebruik van biogas.
Een belangrijke basis voor de biogasproductie is de uitgesproken agrarische structuur van het Münsterland. Als grondstoffen worden verschillende agrarische substraten en reststoffen gebruikt. Hiertoe behoren met name gier en mest uit de veehouderij, plantaardige reststoffen en hernieuwbare grondstoffen zoals maïs en graan. Welke substraten worden gebruikt, verschilt per installatie en bedrijfsconcept.
Met het oog op de toekomst ligt de focus zowel op de verdere ontwikkeling van het substraatgebruik als op nieuwe gebruiksconcepten voor de bestaande biogasinstallaties. Hiertoe behoren bijvoorbeeld een intensiever gebruik van rest- en bijproducten, flexibele elektriciteits- en warmteopwekking en nieuwe bedrijfs- en exploitatieconcepten.
Precies hier komt het project VeBiT MSL – Netwerkvorming rond biogastechnologie in het Münsterland van de FH Münster, in samenwerking met regionale partners, om de hoek kijken. De focus ligt op de verdere ontwikkeling van bestaande biogasinstallaties, nieuwe bedrijfs- en exploitatieconcepten en het opzetten van een netwerk tussen installatiebeheerders, technologieleveranciers, adviesbureaus en regionale partners.
Het bio-energiepark Saerbeck laat zien hoe verschillende technologieën op één locatie kunnen worden gecombineerd. Op het ongeveer 90 hectare grote terrein van een voormalig munitiedepot worden windenergie, fotovoltaïsche energie en biogas gecombineerd. Tegenwoordig staan daar zeven windturbines, twee biogasinstallaties en een groot fotovoltaïsch park in de open lucht.
Voor bedrijven biedt met name het bestaan van meer dan 200 biogasinstallaties aanknopingspunten voor installatietechniek en -optimalisatie, nieuwe exploitatieconcepten, flexibele energieopwekking en de verdere ontwikkeling van regionale energiesystemen.
Waterstof: infrastructuur, opslag en industriële toepassingen
In het Münsterland worden belangrijke bouwstenen voor een toekomstige waterstofinfrastructuur aangelegd. De eerste leidingtrajecten van het Duitse kernnetwerk voor waterstof in het district Borken zijn al geschikt voor waterstof; verdere verbindingen bevinden zich in de plannings- en uitvoeringsfase. Hiermee moet de regio stapsgewijs worden aangesloten op supraregionale waterstoftransportroutes.
Een andere bouwsteen ontstaat in Gronau-Epe: RWE Gas Storage West plant daar de commerciële ingebruikname van een waterstofopslag in cavernes per 1 juli 2027. Er is voorzien in een werkgasvolume van ongeveer 38 miljoen kubieke meter en een opslag- en onttrekkingscapaciteit van elk 50.000 kubieke meter per uur.
Tegelijkertijd ontstaan er concrete toepassingen bij bedrijven en projecten in de regio. De Janinhoff Klinkermanufaktur in Münster bereidt bijvoorbeeld de stapsgewijze omschakeling van haar energie-intensieve verbrandingsprocessen van aardgas naar waterstof voor. Het gesubsidieerde transformatieproject moet de uitstoot van broeikasgassen met ongeveer 9.067 ton CO₂-equivalenten per jaar verminderen. Voor de intensievere testruns wordt vanaf 2028 gestreefd naar een waterstofvoorziening via het leidingnet.
Bedrijven en instellingen werken bovendien aan de productie, het transport, industriële toepassingen en mobiliteit op basis van waterstof. Regionale netwerken brengen hiervoor technologieleveranciers, infrastructuurexploitanten, bedrijven en onderzoekers samen. In Münster bundelt bijvoorbeeld het cluster ‘Wasserstoff’ bedrijven uit verschillende delen van de waterstofwaardeketen.
H2EART breidt dit perspectief grensoverschrijdend uit. De geplande Hydrogen Valley verbindt partners in Duitsland en Nederland en omvat waterstofproductie, -transport, -opslag en -toepassingen in de industrie, energie en mobiliteit. De huidige projectplanning voorziet in ongeveer 520 miljoen euro aan investeringen en 380 MW elektrolysevermogen.
Voor bedrijven ontstaan hierdoor aanknopingspunten in verschillende delen van de waterstofwaardeketen – van infrastructuur en opslag via technologieontwikkeling tot industriële toepassingen.
Circulaire economie: materiaalstromen op een nieuwe manier benaderen
De circulaire economie biedt bedrijven nieuwe mogelijkheden om materialen langer te gebruiken, reststoffen te hergebruiken en nieuwe modellen voor waardecreatie en bedrijfsvoering te ontwikkelen. In het Münsterland worden hiervoor regionale materiaalstromen, economische expertise en actoren uit het bedrijfsleven, de wetenschap en instellingen bij elkaar gebracht.
Met het project ‘Circulaire Economie Regio Münsterland’ bouwt de vereniging Münsterland e.V. samen met de Hogeschool Münster, de Kamer van Koophandel Noord-Westfalen en de Kamer van Ambachten Münster een regionaal competentienetwerk op. Een analyse van de regionale materiaalstromen heeft vijf gebieden met bijzonder potentieel voor de regio geïdentificeerd: batterijen, kunststoffen, minerale bouwmaterialen, biogene reststoffen en machinebouw.
In focusgroepen werken bedrijven en andere actoren eraan om materiaalstromen en terugwinningsmogelijkheden beter te begrijpen, samenwerkingsmogelijkheden te identificeren en benaderingen voor circulaire bedrijfsmodellen te ontwikkelen. Zo ontstaan concrete aanknopingspunten tussen bedrijven, technologieleveranciers, de wetenschap en andere regionale partners.
Voor bedrijven biedt het Münsterland daarmee toegang tot een groeiend netwerk rond circulaire waardecreatie – van het gebruik van reststoffen en secundaire materialen tot de ontwikkeling van nieuwe producten en bedrijfsmodellen.
Meer informatie over het initiatief: Circulaire economie-regio Münsterland | Competentienetwerk